Ελληνικά δάση αρκεύθου

  • Ο τύπος οικοτόπου προτεραιότητας 9562 *Ελληνικά Δάση Αρκεύθου (Juniperetum excelsae) παρουσιάζει περιορισμένη εξάπλωση και περιλαμβάνει τα δάση αρκεύθου που βρίσκονται στον δυτικό τομέα του Εθνικού Πάρκου Πρεσπών. Στον συγκεκριμένο τομέα απαντώνται περισσότερα από 900 από τα συνολικά 1.800 είδη και υποείδη φυτών που φιλοξενεί το Εθνικό Πάρκο Πρεσπών, αλλά και 22 τύποι οικοτόπων από τους συνολικά 49 που έχουν καταγραφεί στην περιοχή. Από αυτούς οι 4 είναι τύποι οικοτόπων προτεραιότητας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με τον οικότοπο 9562 *Ελληνικά Δάση Αρκεύθου να αποτελεί έναν από αυτούς.

     

    Το αιωνόβιο δάσος στον Άγιο Γεώργιο
    Το αιωνόβιο δάσος στον Άγιο Γεώργιο
    Το αιωνόβιο δάσος στον Άγιο Γεώργιο
    Αραιό Δάσος
    Μεικτό δάσος
    Μεικτό δάσος
  • Η Ελλάδα αποτελεί το μοναδικό κράτος μέλος της Ε.E. όπου έχουν καταγραφεί δάση αρκεύθου με κωδικό 9562, ο οποίος αναφέρεται στο συγκεκριμένο δάσος αρκεύθου (με τα είδη Juniperus excelsa και J. foetidissima) του Εθνικού Πάρκου Πρεσπών και μόνο.

    Ελληνικά δάση αρκεύθου απαντώνται όμως και στους λόφους και στα βουνά της ανατολικής λεκάνης της Μεσογείου, στη Μαύρη Θάλασσα και σε οροσειρές της Κασπίας Θάλασσας. Στη βαλκανική χερσόνησο το υψόμετρο στο οποίο απαντάται κυμαίνεται από 100-1.200 μ., ενώ στην Τουρκία φτάνει μέχρι και τα 2.200 μ. Η λεκάνη των Πρεσπών φιλοξενεί μία από τις μεγαλύτερες και πιο καλά διατηρημένες εκτάσεις δασών αρκεύθων στα Βαλκάνια, καλύπτοντας πάνω από 20.000 στρέμματα.

    Στην Ελληνική Πρέσπα τα σημεία που αποτελούν θέσεις υψηλής προτεραιότητας είναι:

    α) το «αιωνόβιο δάσος αρκεύθων» στο Βροντερό, λόγω της μεγάλης ηλικίας των δένδρων και της καλής συγκόμωσης.

    β) το «δάσος αρκεύθων» στον οικισμό των Ψαράδων, λόγω της μεγάλης ηλικίας των δένδρων.

    γ) οι αραιές συστάδες αρκεύθων μεταξύ Δασερής-Αγκαθωτού, όπου η χλωρίδα που εμφανίζεται έχει καθαρά μεσογειακό-υπομεσογειακό χαρακτήρα –γεγονός πολύ σπάνιο για το συγκεκριμένο υψόμετρο και τη γεωγραφική θέση– με τη συμμετοχή ειδών όπως το Pistacia terebinthus, ενώ έχουν εντοπισθεί πολλά και σημαντικά φυτικά είδη, όπως το Lilium chalcedonicum.

    δ) στην περιοχή του Αγίου Γεωργίου το «αιωνόβιο δάσος κέδρων», κατά μήκος της κορυφογραμμής, μέχρι περίπου την κορυφή του Ντέβας όπου εμφανίζονται άρκευθοι μεγάλης ηλικίας, ενώ εντοπίστηκαν πολλά και σημαντικά φυτικά είδη όπως το Lilium carniolicum.

  • Τα ελληνικά δάση αρκεύθου δεν έχουν ενιαία σύνθεση, αλλά διακρίνονται σε τρεις διαφορετικούς τύπους:

    1. Δάση ή θαμνώνες αρκεύθου, όπου κυριαρχούν οι άρκευθοι Juniperus excelsa και J. foetidissima
    2. Μεικτά δάση αρκεύθου, συνήθως με μακεδονική δρυ (Quercus trojana subsptrojana), αλλά και άλλα πλατύφυλλα είδη
    3. Υποβαθμισμένα δάση αρκεύθου, όπου στην ουσία είναι αραιοί θαμνώνες αρκεύθων.

    Το μεγαλύτερο μέρος των ελληνικών δασών αρκεύθου στην Πρέσπα είναι αραιά δάση ή θαμνώνες με κυριαρχία αρκεύθων, που καλύπτουν 1.143 εκτάρια (52,14%), από τα οποία τα 15 εκτάρια περίπου είναι καλά αναπτυγμένα και ώριμα δάση. Οι υπόλοιπες εκτάσεις είναι μεικτές, που καλύπτουν 989 εκτάρια (45,11%), ενώ υπάρχουν και πολύ αραιοί θαμνώνες αρκεύθου που καλύπτουν έκταση 60 εκταρίων (2,74%).

    Στον τύπο οικοτόπου προτεραιότητας 9562 *Ελληνικά Δάση Αρκεύθου επικρατεί το είδος Juniperus excelsa (Άρκευθος η υψηλή) και εμφανίζεται μεγάλος αριθμός ποωδών ειδών, ενώ σε πολλές θέσεις φαίνεται να εισβάλλει μεγάλος αριθμός πλατύφυλλων ειδών. Η χλωριδική του σύνθεση είναι μοναδική και αποτελείται από αρκεύθους [Juniperus excels(άρκευθος η υψηλή), J. oxycedrus (άρκευθος οξύκεδρος), J. foetidissima (άρκευθος δυσοσμοτάτη)], μακεδονικές δρυς (Quercus trojana subsp. trojana), κυκλάμινα (Cyclamen hederifolium), γαύρους (Carpinus orientalis), κρίνους (Lilium carniolocum, L. calchedonicum, L. candidum κ.ά.), ίριδες (Iris germanica, I.pumila κ.ά.), ευπαθείς ανθυλλίδες (Anthyllis vulneraria subsp. rubriflora) και πολλά άλλα.

    Το είδος αρκεύθου Juniperus excelsa [Άρκευθος η υψηλή ή Άρκευθος η Ελληνική (= Greek juniper)] έχει λεπιοειδή φύλλα, πεπιεσμένα πάνω σε κυκλικής τομής κλαδίσκους και οι (ώριμοι) κώνοι (ραγοστρόβιλοι) είναι μαύροι με γαλανό επίχρισμα (γαλάζια σκόνη) με αποχρώσεις από γαλάζιο μέχρι και σκούρο μπλε, ανάλογα του χρώματος του επιχρίσματος. Κάθε καρπός έχει από 3 ως 6 σπέρματα (σπόρους), που αποτελούν και ένα καλό χαρακτηριστικό για τη διάκριση του είδους από τον άλλο «ήμερο» (που δεν έχει φύλλα σαν αγκάθια) άρκευθο της περιοχής, το Juniperus foetidissima (Άρκευθος η δυσοσμοτάτη) που έχει 1 ως 3 σπέρματα σε κάθε καρπό. Οι σπόροι είναι εδώδιμοι από τα ζώα και φυτρώνουν καλύτερα αφού περάσουν από το πεπτικό τους σύστημα. Έχει μέγιστο ύψος τα 20 μ. και ζει πολλά χρόνια. Είναι ανθεκτικό στην ξηρασία και στη ζέστη και συνήθως φυτρώνει σε βραχώδεις πλαγιές, ενώ χαρακτηρίζεται από χαμηλή παραγωγικότητα και χαμηλά ποσοστά φυσικής αναγέννησης.

    Ο τύπος οικοτόπου στην Πρέσπα εμφανίζεται γενικά να έχει εξαιρετική αντιπροσωπευτικότητα και εξαιρετική κατάσταση διατήρησης. Εξαίρεση αποτελούν οι περιοχές που εισβάλλουν τα πλατύφυλλα είδη και η κατάσταση διατήρησης του οικοτόπου χαρακτηρίζεται ως καλή. Σύμφωνα με όλα τα παραπάνω, το Εθνικό Πάρκο Πρεσπών αξιολογείται ως μια πάρα πολύ σημαντική περιοχή για την προστασία του τύπου οικοτόπου προτεραιότητας 9562 *Ελληνικά Δάση Αρκεύθου.

Για το έτος 1945 υπάρχει πληροφορία μόνο για το βόρειο-δυτικό κομμάτι του Εθνικού Πάρκου Πρεσπών.