Απειλές και ζητήματα διατήρησης

Ο σημαντικότερος κίνδυνος για τα δάση αρκεύθου της Πρέσπας και για την πλούσια χλωρίδα που διατηρούν αποτελεί η παρατηρούμενη εισβολή των φυλλοβόλων πλατύφυλλων, όπως οι δρυς (αποκαλούνται «δέντρα» ή «δέντρος» στις περισσότερες περιοχές της Ελλάδας), οι γαύροι, οι οστριές, κ.ά., η οποία αλλοιώνει τα χαρακτηριστικά του οικότοπου. Πέρα από τη δύσκολη αναγέννηση των δασών αρκεύθου, ο κύριος παράγοντας που ευνόησε την εισβολή πλατύφυλλων είναι η απομάκρυνση του ανθρώπου από το δάσος ο οποίος επί σειρά ετών για λόγους αυτοσυντήρησης και έχοντας βιωματική γνώση των συνθηκών λειτουργούσε ως φυσικός διαχειριστής του δάσους.

  • Νεαρό δάσος και στο βάθος, με ανοιχτόχρωμο πράσινο, διακρίνεται η σταδιακή εισβολή των πλατύφυλλων ειδών
  • Εστίες σκουπιδιών μέσα στο δάσος

Αναλυτικά οι παράγοντες που οδήγησαν στην εισβολή των φυλλοβόλων πλατύφυλλων είναι:

Η καθοριστική μείωση των ήπιων παραδοσιακών δραστηριοτήτων (βόσκηση, κλαδονομή, καυσοξύλευση)

Η εκτεταμένη και μέτριας κλίμακας κτηνοτροφία που εφαρμοζόταν στην περιοχή μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’60 συνέβαλε στον περιορισμό των πλατύφυλλων. Τα μικτά κοπάδια αιγοπροβάτων έλεγχαν την εισβάλουσα βλάστηση προς όφελος των λιγότερο βοσκήσιμων αρκεύθων με διάφορους τρόπους, όπως διατηρώντας όλα τα άλλα φυτά σε χαμηλό ύψος και καταναλώνοντας τους τρυφερούς βλαστούς, τους οφθαλμούς (τα «μάτια»), τους καρπούς και τα νεαρά φυτά. Με αυτό τον τρόπο δημιουργούνταν ο απαραίτητος χώρος για την ανάπτυξη των φωτόφιλων αρκεύθων. Επιπλέον, ο παραδοσιακός έλεγχος μέσω της βόσκησης συνέβαλε στον περιορισμό της νεκρής οργανικής ύλης και την πρόληψη πυρκαγιών. Η κατάσταση αυτή ανατράπηκε απότομα την περίοδο 1964-1993 με τη στροφή στην εντατική γεωργία που σταδιακά οδήγησε στην κατάρρευση των παραδοσιακών κτηνοτροφικών δραστηριοτήτων. Παράλληλα με την απομάκρυνση του ανθρώπου από το δάσος εγκαταλείπεται και η παραδοσιακή υλοτομία με την κοπή μικρών δένδρων και κλαδιών που η χρήση τους αφορούσε κυρίως τη θέρμανση και τη διατροφή των ζώων το χειμώνα. Η ενεργειακή απόδοση των πλατύφυλλων ήταν καλύτερη από αυτή των αρκεύθων, έτσι οι κάτοικοι προτιμούσαν την ξύλευση δένδρων, όπως οι δρύες, οι γαύροι και οι οστριές και συνέβαλαν έτσι στην απομάκρυνση των ανταγωνιστών και στη διατήρηση του δάσους των αρκεύθων.

Η έλλειψη συστηματικών διαχειριστικών επεμβάσεων

Η σταδιακή απομάκρυνση του ανθρώπου από την περιοχή οδήγησε στη μείωση της γνώσης για το δάσος, των λειτουργιών του και της σημασίας του. Φυσικό επακόλουθο ήταν η εγκατάλειψη οποιωνδήποτε διαχειριστικών επεμβάσεων, η οποία είναι προφανής στο τελευταίο Δασικό Διαχειριστικό Σχέδιο το οποίο δεν προβλέπει καμία δράση στην εν λόγω περιοχή (περιοχές εκτός διαχείρισης).

Απαξίωση του δάσους

Ο άνθρωπος απομακρύνθηκε από το δάσος και με την πάροδο των χρόνων «ξέχασε» τη σημαντικότητά του. Αυτή η έλλειψη γνώσης για τις φυσικές αξίες και τις λειτουργίες του δάσους των αρκεύθων, λειτουργίες τόσο οικολογικές όσο και οικονομικές, οδήγησε στην απαξίωσή του και σε προβληματικές συμπεριφορές, όπως η απόθεση σκουπιδιών και η παράνομη υλοτομία.

Για το έτος 1945 υπάρχει πληροφορία μόνο για το βόρειο-δυτικό κομμάτι του Εθνικού Πάρκου Πρεσπών.